عباس اقبال آشتيانى
305
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
در محل شام تبريز كه بعدها شنبغازان يا شام غازان خوانده شد و در سهربع فرسخى جنوب تبريز قرار داشت قبهاى ساخت كه از عجايب ابنيهء اسلامى و بزرگترين و عظيمترين قبهاى بوده است كه تا آن تاريخ در ممالك اسلامى ساخته شده . بناى قبه در سال سوم سلطنت غازان شروع و در 702 به انتها رسيده است . ضخامت ديوارها برابر با سى و سه آجر چسبيده به يكديگر بوده و هركدام از آن آجرها نيز ده من وزن داشته است و 000 ، 14 عمله كه 000 ، 13 نفر از آنها مستمرا و 1000 ديگر بعنوان كمك استخدام شده بودند در ساختن آن شركت كردهاند . ارتفاع قبه 120 گز و طول ديوارها 80 گز و كتيبه و شرفات قبه 10 گز و طاس قبه 40 گز و محيط آن 1530 گز بوده و شكل دوازده ضلعى داشته و بر هر ضلع آن صورت برجى را نقش كرده بودند . كتيبهها و داخل و خارج قبه بنقوش و خطوط بسيار نيكو مزين و تنها سيصد من لاجورد در نقش سقف آن به كار رفته بوده و در اندرون قبه هشتاد قنديل زرين و سيمين كه وزن هريك از آنها به پانزده من مىرسيده آويخته بودند و يكى از قنديلهاى طلاى آن هزار مثقال وزن داشت . بعد از انجام بناى قبه غازان خان در ايران و عراق املاك مخصوصى وقف قبه نمود و توليت آنجا را به خواجه سعد الدّين ساوجى و خواجه رشيد الدّين فضل اللّه سپرد سپس در اطراف قبه ابنيهء ذيل را نيز بضميمهء آن بنا نمود : 1 - مسجد جامع ، 2 - مدرسه شافعيه ، 3 - مدرسه حنفيه ، 4 - خانقاه جهت دراويش ، 5 - دار السياده جهت اقامت سادات ، 6 - رصدخانه ، 7 - دارالشفاء ، 8 - بيت الكتب ، 9 - بيت القانون ، جهت گذاردن دفاتر و قوانين كه غازان خان وضع كرده بود در آنجا ، 10 - بيت المتولى كه يك نفر متولى در آنجا مأمور تدبير منزل و ترتيب مصالح مردم و منزل دادن ايشان بود ، 11 - حكمتيه جهت اقامت حكما و تعليم حكمت ، 12 - بستان و قصر عادليه ، 13 - حوضخانه و حمام . غازانخان جهت مقبره چند نفر حافظ قرآن و جهت دار السياده و خانقاه و حوضخانه و حمام خدّام و جهت دار الكتب چند نفر كتابدار و جهت مدارس و حكمتيه و رصدخانه استادان و مدرّسين متعدّد و براى دارالشفا اطبا و كحالان چند معين نمود كه وظيفهاى مرتب